Skip to main content

Zan Lalnu

                                                 
Pangpar, a tak hmuh zen zen tur awm si lo, mahse a hming chauh tal kan hriat fur si chu Zan Lalnu, ṭhenkhatin Zan Par Rimtui an tih bawk hi a ni. A par mawina emaw ai chuan zana a rim leng chem chem ṭhin vang zawka hriathlawh a ni a, a hming hre lar fu siin a tak la hmu hauh lo pawh a awm theih ang. 

Mizo ten Zan Lalnu emaw Zan Par Rimtui emaw kan tih hi Cestrum nocturnum a ni a, cestrum species niin alu te nen chhungkhat(Solanaceae family) a ni. Koh dan tlanglawnah chuan night blooming jasmine emaw night blooming jessamine emaw tih a ni a. 

Hmun hrang hrangah hming hran hran vuah a ni a, Lady of the night tih te, Queen of the night te leh night blooming cestrum tih te hi koh dan dang lar zual an ni a. Mizoin Zan Lalnu emaa Zan Par Rimtui emaw kan tih laiin Bengali ho chuan Hasna hana an ti a, Manipur hoin Thabal lei an ti thung. Hindi chuan Ratki Rana tih a ni a, India ram hmun hrang hrangah pawh a ṭona hmun ang zelin hming hrang hrang a nei thliah a ni. 


He pangpar hi thing lian tak anga ṭhang chi a ni lem lo a, hnim buk(shrub) ang lek niin a lian berah pawh feet 13 vel bak ni thei lo a ni. Hnah tlakawlh ve ngai lo leh hring reng(evergreen) a ni a, a par hi rawng var lam a ni. He pangpar mak danglamna ber chu chhun en laiin a par parh ngai lo a, zanah chauh parin rim tui leh na tak a chhuah ṭhin hi a ni. Khawvela pangpar rim chak ber anga sawite pawh an awm bawk. 
                                           Pic. Zan Lalnu chhuna a awm dan

Sub tropical regions(tropic of cancer leh tropic of capricorn inkar ram, latitude 23.45° North leh 23.45° South inkar, nipui laia khaw lum, thlasika khaw vawt leh si)-ah a ṭo ber a, West Indies ramah awm hmasa bera ngaih ni mah se Asia chhim lam ram hoah pawh a tualṭo ve tho a ni. 

Zan Lalnu hi pangpar rimtui tak ni mah se Solanaceae family dang ang thoin tur nei ve tura ngaih a ni a, mahse a tur avanga harsatna tawk sawi tur erawh mumal taka chhinchhiah a la ni lem lo. Thawk lama harsatna neite zingah erawh a rim avanga buaina tawk an awm zauh zauh thung a ni. 


Hmanlai aṭang tawhin damdawi atan hman a ni ṭhin a. Kang damdawi leh hliam damdawi atan te hman a ni a, malaria damdawiah pawh hman ṭhin niin phungzawl natna kan tih ang chiah pawh hian a ṭha an ti bawk. 

Mizoramah hian a tualṭo ve hrim hrim nge ram pawn aṭanga lak luh tih hi hriat fak a har hle a. Hmanlai deuha pipute titi, thawnthu leh hlaah te a lan awm han sawi mai tur kei chuan ka hre chiah lo a(in hriat chuan comment box lamah khuan han thawhkhawm ula). A hming phuah dan aṭang hi chuan sapho lo luh hnuah, anni sawi dan zulzuia phuah chhoh ta mai a ang riau a. Sapho lo ken luh pawh ni ta se la a awm viau tho a, chutih rual chuan kan rama tualṭo pangngai pawh a ni thei tho bawk a ni. 

Hman zan khan ṭhian pakhat hian facebook-ah 'Eheee! Tun hnu-a ka hriat ve chauh dragon fruit hi ka naupanlai atanga ka hriat ṭhan lutuk tawh zan lalnu/zan par rimtui rah(fruit) hi a lo ni reng a ni maw? Hre miah lovin he trah leh ha thrialna khawvelah hian hun kha leh chen ka lo vakvai ve char char tihna a ni maw?' tih a post a. 

Dragon fruit hi chu par ve ṭhin tho mah se rim a neih reng reng ka lo hre ngai lo a. Chutia ani, poet cum artist cum guitarist cum magician cum etc etc meuhin a sawi takah chuan ka lo hre fuh lo mai mai a ni ang a tiin inchunga kan dragon fruit par ka han hnim du du a! Rimtui leng chem chem tur reng a awm si lo. 
                                           Pic. Dragon Fruit hnim lai

Han chhui kual deuh erawh chuan kan ṭhianpa hian ceroid cacti, night blooming cereus an tih, zana par chi tho nen a hriat pawlh niin a lang a. Night blooming cereus hi  Princess of the night tih te, Christ in the manger tihtea hriat a ni bawk. Mizo chuan Bethlehem par tiin kan sawi ṭhin a. Dragon fruit te nen hian inlamhnai tak an ni a, en thuak phei chuan a kung/kuang leh par te pawh a inang hle a ni. Mahse Mizoin Zan Lalnu/Zan Par Rimtui kan tih tak zawk chu sawi tak ang khan Night blooming jasmine zawk hi a nih hmel a ni. 
Bethlehem Par
                                                       Pic. Bethlehem Par

Thu leh hla lamah pawh Zan Lalnu hi chawi a ni fo a, hla eng emaw zatah leh thawnthu ṭhenkhatah te lam a ni fo. Kan hriat lar ber turah chuan Ch. Malsawma hla, C. Vansanga sak, Zan Par Rimtui tih hi a ni ang. 

Hei, hei, zan par rimtui min thliah la,
Awi, awi, ka nuam ngei e, 
Aw, a ṭhianga len dun hi...

Comments

  1. Kei chu kan tualțo par a nih ka ring deuh mai mai zawk asin...

    ReplyDelete
    Replies
    1. Kan tualṭo par a nih pawh a rinawm tho mai. A ṭo theihna ram zingah khan a tel tho a. Mahse a hming hi chu hnamdang aṭanga kan phuah a ang ka ti mi mai

      Delete

Post a Comment

Popular posts from this blog

Mizo Sermon : Kan Dam Chhan

Hranghlui zaithiam C. Vansanga hla pakhat lar thar leh em em  a awm a, chu chu ‘Kan Damchhan’ tih kha a ni. Aw eng a’n nge maw Khuanu hian Hringnun hi a lo duan le? Thamral leh mai tur hian em ni le? Duh vang rengin kan piang si lo. tiin mihringa zawhna awm leh mihringte rilru tibuai fotu zawhna lian tak kha hla hmangin a rawn puang chhuak a. Engvangin nge he khawvelah hian ka lo pian chhuah ve ringawt a, engvangin nge he leiah hian ka lo awm ve? Ka nun hian eng nge awmzia a neih a, kan nun hian eng hlutna nge a neih ve le? Dam reng hian awmzia a nei meuh em ni? tih inzawtin nun awmze hriat lohna a hring a, chu chuan mahni nunna pawh hlut zo tawh lo turin min hnuk lut a, thalai tam tak an nunna titawpin mual an lo liam ta a ni. Vawiina la dam hram hram keini zingah pawh hian existential crisis an tihin a bawh buai eng emaw zat kan awm ngei ang. Nun hi eng nge maw a awmzia le? Nunna hi engvang nge maw a lo awm ve ringawt le? Thamral leh tur ringawt hian em ni kan lo awm ...

Mizo Kutchhuak Poetry Bu

Mahni puala hawrawp kan neih aṭanga vawiin thleng hian lehkhabu buatsaih leh tihchhuah lamah hma kan sawn ve zel a. Induhkhawp loh chang tam viau ṭhin mah se mahni tawkah chuan literature huangah hian thleng thui ve tawh tak kan ni. Kum tin lehkhabu chi hrang hrang pawh za chuang chuang a chhuak ve zut zut a, hmasawnna tih loh rual a ni lo. Literature ṭhuang hrang hrang pawh kan dai dar chho ve zel a, ṭhenkhatah phei chuan hausa ve tawh tak te pawh kan ni kan ti thei ang. Amaherawh chu kan lehkhabu chhuah dan hrang hrang thlir erawh chuan literature ze hrang hrang zinga upa ber pawl poetry lamah erawh chuan kan la pachhe angreng viau a, poetry hlang lehkhabu pawh kan la ngah lo hle. Kum 1989 aṭanga Mizo Academy of Letters-in kum tin an thlan ṭhin Book of the Yearah pawh kan mi thiam F. Lalzuithanga sawi danin top 10 thleng thei kum 2019 thleng khan 10 chauh a la awm. Chutih rual erawh chuan poetry bu hi a chhuak ve leh zauh zauh ṭhin a. Tunhnai chhoah phei chuan pun pawh a pung chak v...

Mizo Sermon : A Hun Loa Rawngbawl

Khawvelah kum 30 vel a cham chhunga chawimawi a hlawh ve awm chhun ropui taka Jerusalem an luh hnu khan Isua leh a zirtirte kha Bethani-ah an let leh a, zan an riak nghe nghe. A tukah, chu khua aṭanga an chhuah leh hnu chuan zing thingpui an in hman lo te pawh a ni maithei, Isua kha a rilṭam ta tlat a. Chutia rilṭam taka a awm lai chuan ral hla deuh takah theipui kung hnah hring dup mai hi a hmu a. "A rah ka hmu dah law maw," tiin a va pan a, mahse a rah reng reng a lo awm lo. Theipui rah hun a ni lo miau a! Khawvel thlirna aṭang chuan, "theipui rah hun pawh a ni lo a, a rah a lo awm lo hi a awm reng a nih hi" tih mai tur a ni a. Mahse Isua chuan theipui, a rah hun ni miah loa rah lo chu, a rah loh avangin a hau hlum hmak! Isua pawh hi a timak ve reng reng, a rah hun lai taka rah lo palh chu hau hlum pawh ni se a awm reng a, leilung kal danah hian a dem awm hauh lo ang. Mahse, a rah hun laia lo rah lo pawh ni lo, a rah hun ni miah loa rah lo kha a pawm awzawng lo! P...